Stel je voor: morgenochtend word je wakker. Het is 6.45 uur. De wekker gaat af. Je zet hem uit. Misschien pak je even je telefoon, misschien niet. Je slaat je benen over de rand van het bed. En in de eerste vijf minuten van je dag, nog voordat je bewust een beslissing hebt genomen, is je lichaam al bezig met een reeks processen. Een biologische opeenvolging die zich al honderdduizenden jaren in het menselijk lichaam afspeelt.

Je hartslag stijgt. Je lichaamstemperatuur loopt langzaam op. Je hersenen worden alerter. En diep in je buik maakt ook je spijsverteringsstelsel zich klaar voor een nieuwe dag. Allemaal zonder dat je daar bewust iets voor hoeft te doen.

Maar wat gebeurt er eigenlijk precies?

En misschien nog interessanter: wat geef jij je lichaam als eerste wanneer je wakker wordt?

Cortisol in de ochtend: je lichaam heeft zijn eigen wekker

Terwijl jij nog slaperig op de rand van je bed zit, is er in je lichaam iets bijzonders aan de hand. Je cortisolspiegel stijgt. In de eerste 30 tot 45 minuten na het ontwaken kan deze zelfs met tientallen procenten toenemen.

Cortisol? Dat is toch het stresshormoon?Ja, maar die naam doet dit bijzondere hormoon eigenlijk tekort. Cortisol is namelijk ook een belangrijk hormoon voor onze energievoorziening. Het helpt je lichaam om glucose beschikbaar te maken, ondersteunt de vetstofwisseling en helpt je alert te worden. En dat is evolutionair gezien bijzonder slim geregeld.

Stel je eens voor hoe onze verre voorouders wakker werden. Geen wekker, geen koffiezetapparaat en geen koelkast vol ontbijtproducten. Misschien moest er voedsel worden gezocht, water worden gehaald of een flinke afstand worden afgelegd. Daar was energie voor nodig. En die energie moest beschikbaar zijn, óók als er nog niets gegeten was.

 

Je lichaam heeft dus geen ontbijt nodig om de eerste motor te starten. Die motor draait al voordat jij je eerste hap hebt genomen.

Dit natuurlijke verschijnsel noemen we de cortisol awakening response: de cortisolrespons bij het ontwaken. En het wordt nog interessanter.
Onderzoekers ontdekten dat onze cortisolrespons zelfs kan samenhangen met wat we die dag verwachten. Op werkdagen kan de ochtendpiek sterker zijn dan op vrije dagen. Ook een spannende gebeurtenis die op de planning staat, kan invloed hebben.
Het is bijna alsof je lichaam alvast vooruitkijkt naar de uitdagingen van de dag.
.

En wat doen wij? We zetten koffie!

Het is bijna grappig als je erover nadenkt. Ons lichaam heeft een lange evolutionaire geschiedenis achter de rug om ervoor te zorgen dat we ’s ochtends vanzelf wakker en alert worden. En wat doen wij zodra we onze ogen openen? We lopen naar het koffiezetapparaat.

Maar cafeïne is niet zomaar een oppepper. Het stimuleert het centrale zenuwstelsel en kan ook de afgifte van cortisol verhogen. Terwijl je cortisolspiegel van nature al aan het stijgen is, geef je je lichaam dus mogelijk nóg een extra prikkel. En dat terwijl die natuurlijke cortisolpiek juist een functie heeft!

Waarom zou je die meteen verder willen opstuwen?

Wist je dat? Je lichaam went aan koffie!

In 2005 deden onderzoekers een verrassend experiment met 96 koffiedrinkers. Ze onderzochten wat er met het stresshormoon cortisol gebeurt wanneer mensen regelmatig cafeïne gebruiken. En wat bleek?

Bij mensen die vijf dagen geen cafeïne hadden gebruikt, veroorzaakte cafeïne een duidelijke stijging van cortisol. Maar bij mensen die dagelijks cafeïne kregen, was de extra cortisolreactie op de eerste dosis om 9 uur ’s ochtends grotendeels verdwenen!

Je lichaam past zich aan, aan de dagelijkse cafeïne.

Bron: Lovallo e.a. (2005), Caffeine Stimulation of Cortisol Secretion Across the Waking Hours in Relation to Caffeine Intake Levels. Bekijk het onderzoek

Geef je lichaam liever even de tijd om zijn eigen werk te doen. Dat betekent niet dat je nooit meer koffie mag drinken. Maar het kan interessant zijn om je eerste kop eens wat later te nemen. Bijvoorbeeld na een uur of anderhalf, wanneer de natuurlijke ochtendpiek weer begint af te nemen. En wat drink je dan wél?

Wat ons betreft een heerlijke warme kop bottenbouillon.

Waarom bottenbouillon drinken in de ochtend?

Je lichaam heeft na een nacht slapen urenlang niets gedronken. Een beetje vocht is dus welkom. Veel mensen beginnen daarom met een glas warm water of thee. Maar waarom zou je je lichaam alleen water geven als je tegelijkertijd ook voedingsstoffen kunt aanbieden?
Naast vocht levert bottenbouillon ook elektrolyten en voedingsstoffen afkomstig uit botten en bindweefsel. Denk aan aminozuren zoals glycine en proline. Dat zijn belangrijke bouwstoffen die onder andere betrokken zijn bij de opbouw en het onderhoud van lichaamsweefsels.

Onze voorouders gebruikten botten en bindweefsel niet voor niets in hun soepen en stoofgerechten. Benieuwd waarom deze voedingsmiddelen zo bijzonder zijn? Lees dan onze blog De kracht van botten.

Een warme kop bottenbouillon: een heerlijk begin van de dag, zonder dat je meteen naar cafeïne hoeft te grijpen.

En dan komt vanzelf de volgende vraag: wat eet je daarna?

Wat is een gezond ontbijt na die warme kop bouillon?

We zijn gewend geraakt aan een nogal merkwaardig ontbijt. Een boterham met jam. Ontbijtgranen met melk. Een croissantje. Een glas sinaasappelsap.
En natuurlijk havermout. Want dat wordt tegenwoordig bijna als hét gezonde ontbijt gezien!

Maar wat heeft je lichaam na een nacht slapen eigenlijk nodig?

Maar havermout is toch gezond?

Havermout heeft bijna de status van superfood gekregen, terwijl het grotendeels uit zetmeel bestaat dat in je lichaam wordt afgebroken tot glucose, zeker wanneer je er ook nog banaan, honing of gedroogd fruit aan toevoegt.
Ondertussen levert een gewone kom havermout relatief weinig hoogwaardige eiwitten en vetten, terwijl juist die voedingsstoffen zo belangrijk zijn voor spieronderhoud, verzadiging en een gezonde stofwisseling. Waarom zijn we een kom zetmeel eigenlijk gaan beschouwen als het ideale ontbijt, terwijl we met hoogwaardige eiwitten en natuurlijke vetten zoveel belangrijke bouwstoffen binnenkrijgen?
Wil je meer weten over de invloed van koolhydraten en insuline op je stofwisseling? Lees dan onze blog over insulineresistentie.

Eiwitten: geef je lichaam bouwstoffen!

Terwijl jij slaapt, gaat je lichaam gewoon door met herstellen en onderhouden. Spieren, huid en andere weefsels worden voortdurend vernieuwd. Daarvoor zijn aminozuren nodig, de bouwstenen van eiwitten. En juist bij het ontbijt laten veel mensen kansen liggen.

Een boterham met jam levert nauwelijks eiwitten. Drie eieren daarentegen leveren ongeveer 19 gram hoogwaardige eiwitten, inclusief alle negen essentiële aminozuren. Je spieren hebben die aminozuren hard nodig. En niet alleen om sterk te blijven! Spierweefsel is ook een belangrijke opslagplaats voor glucose. Je spieren spelen daardoor een grote rol bij de regulatie van je bloedsuikerspiegel.

Je spieren zijn dus veel meer dan een paar sterke armen en benen. Ze zijn een belangrijk onderdeel van je stofwisseling!

Voor veel volwassenen is een hoeveelheid van ongeveer 25 tot 40 gram hoogwaardige eiwitten per maaltijd een interessant uitgangspunt.

En vergeet de vetten niet!

We zijn jarenlang gewend geraakt aan magere ontbijtproducten. Maar vetten zijn onmisbaar voor ons lichaam. Ze leveren energie, vormen een belangrijk onderdeel van onze celmembranen en helpen bij de opname van vetoplosbare vitamines. Bovendien geven vetten in je dunne darm een seintje aan je galblaas.
Daarvoor maakt je lichaam het hormoon cholecystokinine aan, kortweg CCK. Dit hormoon stimuleert de afgifte van gal, zodat vetten goed verteerd kunnen worden.

Bijzonder hoe slim onze spijsvertering is ingericht!

Een combinatie van hoogwaardige eiwitten en goede vetten vormt wat ons betreft dan ook een prachtige basis voor je eerste maaltijd.

Vergeet je darmbewoners niet!

En dan zijn er nog de biljoenen micro-organismen die in je darmen leven. Zij helpen onder andere bij de verwerking van voedingsbestanddelen, produceren belangrijke stoffen voor onze darmcellen en communiceren met ons immuunsysteem. Een eeuwenoude manier om je voeding te verrijken, is fermentatie. Denk aan zuurkool, kimchi, yoghurt en kefir.

In 2021 deden onderzoekers van Stanford University een interessant experiment. Gedurende tien weken aten deelnemers meer gefermenteerde voeding. En wat bleek? De diversiteit van hun darmmicrobioom nam toe. Ook daalden verschillende ontstekingsgerelateerde stoffen in het bloed.

En daarvoor hoef je echt geen enorme berg zuurkool te eten. Een beetje kimchi naast je eitjes of een portie volle kefir is een heerlijke manier om gefermenteerde voeding een plek in je dag te geven.

Maar moet je eigenlijk wel ontbijten? Ontdek intermittent fasting

We hebben het nu uitgebreid gehad over wat je kunt eten. Maar moet dat eigenlijk wel meteen na het wakker worden? Nee, niet per se!

Ons lichaam beschikt over een bijzonder vermogen om tussen verschillende energiebronnen te schakelen.

Wanneer we langere tijd niet eten, wordt meer opgeslagen vet vrijgemaakt als energiebron. Bij langer vasten kan de lever bovendien ketonen produceren, die onder andere door onze hersenen als brandstof worden gebruikt. Dit vermogen noemen we metabole flexibiliteit.

En evolutionair gezien is dat ontzettend waardevol. Want onze voorouders hadden niet op ieder moment van de dag voedsel beschikbaar. Misschien eet jij graag om acht uur. Of misschien voel je je juist prettig bij intermittent fasting en neem je je eerste maaltijd pas tegen het middaguur. Maar wanneer je ook besluit te eten, de samenstelling van je eerste maaltijd blijft belangrijk.

Nieuwsgierig geworden naar vasten?
Wil je zelf ontdekken wat intermittent fasting voor je kan betekenen? Met ons Begin maar Vast-programma leer je in twee weken hoe je vasten, bottenbouillon en voedzame maaltijden kunt combineren. Met video’s, recepten en praktische weekmenu’s kun je op je eigen tempo aan de slag.

Of ben je toe aan een grotere uitdaging? Met ons programma 3 Dagen Vasten ontdek je wat er tijdens 72 uur vasten in je lichaam gebeurt. Je krijgt uitleg, praktische tips en begeleiding bij het voorbereiden, vasten en weer gaan eten. En tijdens de gezamenlijke edities kun je deze ervaring delen met de Wholy Bones-community.
Twee verschillende manieren om te ontdekken hoe bijzonder flexibel je lichaam eigenlijk is!

3 gezonde ontbijtideeën met eiwitten en vetten

Goed, je hebt je dag begonnen met een warme kop bottenbouillon. Je hebt de koffie misschien nog even laten staan. Maar dan begint je maag toch echt te knorren. Wat zet je op tafel? Een gezond ontbijt hoeft helemaal niet ingewikkeld te zijn. Met een paar pure ingrediënten maak je in vijf tot tien minuten een heerlijke maaltijd waar je lichaam écht iets aan heeft.

1. Romig, fris en knapperig: volle yoghurt, kwark of kefir

Neem 200–250 gram volle naturel yoghurt, kwark met levende culturen of kefir.
Voeg een handje ongebrande noten toe, bijvoorbeeld walnoten, amandelen of pecannoten. Maak het af met een theelepeltje rauwe honing.

2. Hartig en voedzaam: een omelet van drie eieren met groenten

Kluts drie eieren en bak ze in een klontje roomboter of ghee.
Voeg een flinke hand groenten toe. Denk aan spinazie, champignons, courgette of wat overgebleven groenten van de vorige avond.
Maak af met verse kruiden, peper en een snufje zout.
Drie eieren leveren ongeveer 19 gram hoogwaardige eiwitten en waardevolle voedingsstoffen zoals choline en vitamine B12.
En wil je er iets gefermenteerds bij? Een klein beetje kimchi of rauwe zuurkool is verrassend lekker naast je omelet!

3. Zin in zoet? Roerei met warme appel en kaneel!

Dit is misschien wel ons verrassendste ontbijt. Snijd een kleine appel in stukjes en bak deze zachtjes in wat roomboter. Strooi er kaneel overheen en laat de appel zacht worden.
Kluts ondertussen drie eieren en voeg ze toe aan de pan. Roer rustig totdat de eieren mooi zacht en romig zijn.
Het resultaat? Een heerlijk warm ontbijt met de geur van appeltaart, maar dan met de eiwitten en vetten van drie eieren! De natuurlijke zoetheid van de appel maakt toegevoegde suiker overbodig. En het mooiste? Je hoeft niet iedere ochtend hetzelfde te eten. Wissel af, gebruik wat je in huis hebt en ontdek wat jouw lichaam prettig vindt.

Morgen om 6.45 uur…

Morgenochtend gaat je wekker weer.
Je cortisolspiegel stijgt, je lichaam maakt energie beschikbaar en je spijsverteringsstelsel bereidt zich voor op een nieuwe dag. Allemaal zonder dat je daar bewust iets voor hoeft te doen. Misschien kijk je voortaan iets anders naar dat eerste moment van de ochtend.
Je hoeft niet onmiddellijk naar het koffiezetapparaat te lopen. En je hoeft ook niet per se meteen te ontbijten. Maar je kunt er wel voor kiezen om bewust te beginnen.

Met een warme kop bottenbouillon bijvoorbeeld.

En wanneer het tijd is voor je eerste maaltijd? Kies dan voor echte voeding, met voldoende eiwitten, goede vetten en misschien een beetje gefermenteerde groente. Geen ingewikkelde ontbijtregels.

Gewoon begrijpen hoe bijzonder je lichaam werkt. En daar je voordeel mee doen!

Bronnen

  • Fallon Morell, S. – Nourishing Traditions. Traditionele voeding, natuurlijke vetten en fermentatie.
  • Campbell-McBride, N. – Gut and Physiology Syndrome. Darmgezondheid, voeding en bottenbouillon.
  • Teicholz, N. – The Big Fat Surprise. De rol van natuurlijke vetten in onze voeding.
  • Stalder, T. et al. (2024). The Cortisol Awakening Response: Regulation and Functional Significance. Endocrine Reviews.
    https://doi.org/10.1210/endrev/bnae024
  • Lovallo, W.R. et al. (2005). Caffeine Stimulation of Cortisol Secretion Across the Waking Hours in Relation to Caffeine Intake Levels. Psychosomatic Medicine.
    https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2257922/
  • De Cabo, R. & Mattson, M.P. (2019). Effects of Intermittent Fasting on Health, Aging, and Disease. New England Journal of Medicine.
    https://doi.org/10.1056/NEJMra1905136
  • Wastyk, H.C. et al. (2021). Gut-microbiota-targeted diets modulate human immune status. Cell.
    https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9020749/